مبحث سوم تشيع مذهبى و تشيع سياسى : مايلم در اين‌جا به نكته‌اى كه توضيح آن از اهميت بسيارى برخوردار است ، اشاره كنم ؛ و آن اين‌كه : بعضى از پژوهشگران تلاش مىكنند بين دو نوع از تشيع تمايز قائل شوند ؛ يكى تشيع مذهبى - معنوى و ديگرى تشيع سياسى ؛ و معتقدند تشيع مذهبى - معنوى قدمت بيشترى از تشيع سياسى دارد « 1 » . اينان معتقدند پيشوايان شيعهء اماميه بعد از فاجعهء كربلا ، سياست را كنار گذاشتند و ارشاد امت و عبادت و بريدن از دنيا را پيشهء خويش ساختند . اما حقيقت اين است كه تشيع هيچ‌گاه از ابتداى پيدايش ، يك گرايش معنوى - مذهبى محض نبود ، بلكه به مثابهء نظريهء « تداوم رهبرى فكرى ، اجتماعى و سياسى جامعهء اسلامى بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم توسط على عليه السّلام » در دامان اسلام تولد يافت . همچنان‌كه در فصل‌هاى گذشته ، آن‌جا كه در صدد بيان اوضاعى كه موجب

--> ( 1 ) - الصلة بين التصوف و التشيع ، دكتر شيبى ، ج 1 ، ص 12 ؛ مقدمة في تاريخ صدر الاسلام ، دكتر عبد العزيز الدورى ، ص 72 ،